1.
ĐẶT VẤN ĐỀ
Sau gần bốn năm hội nhập quốc tế, ngày
nay cơ chế thị trường đã tác động vào các thành phần kinh tế nói chung và ngành
vận tải thủy- bộ nội địa nước ta hiện nay nói riêng. Từ đó đã hình thành và tồn
tại nhiều kiểu tổ chức kinh doanh vận tải như: doanh nghiệp tư nhân, hợp tác xã, công ty
trách nhiệm hữu hạn, công ty cổ phần. Tuy nhiên các doanh nghiệp vận tải này chủ
yếu là qui mô nhỏ, số chủ sở hữu 5-10 phương tiên chiếm tỷ lệ đa số. Những
doanh nghiệp sở hữu số lượng phương tiện ô tô, tầu thuyền, sà lan, hơn 30 chiếc để đủ điều kiện thành lập doanh nghiệp vận tải
chuyên ngành không nhiều (khoảng 5-7%). Đó cũng là một trong những nguyên nhân làm
cho ngành vận tải nội địa của Việt Nam còn mang tính manh mún, nhỏ lẻ tạo nên sự
cạnh tranh không lành mạnh và còn gây phức
tạp cho việc quản lý của ngành.
Bản chất của vận tải là hoạt động phân
tán trên địa bàn rộng, mỗi phương tiện thường hoạt động độc lập tương đối với
nhau, phương tiện hoạt động độc lập đi đối với con người hoạt động độc lập,
chính vì vậy người làm vận tải đơn lẻ họ
gặp rất nhiều khó khăn trong quá trình
kinh doanh như ký kết và thanh lý hợp đồng vận chuyển, giải quyết bảo hiểm ...
khi gặp các rủi ro khác như tai nạn giao thông và các tranh chấp pháp lý khi sự
cố xảy ra…
Muốn có một doanh nghiệp lớn để kinh
doanh thật bài bản thì vốn phải lớn mà một
người hay một nhóm người cũng khó có thể góp lại được. Nhưng nếu nhiều người mỗi
người một ít mà góp lại thành lớn là không khó.
Hơn nữa việc qui tụ những người kinh
doanh nhỏ lẻ vào một tập thể lớn cũng rất thuận tiện cho việc quản lý của
ngành, Vậy làm cách nào để qui tụ họ vào kinh doanh theo mô hình lớn? Bằng biện
pháp hành chính ư? Không thể được, bài học từ những công ty Công tư hợp doanh của
những năm 80 thế kỷ trước đã thất bại. Đó là những lý do mà cả người quản lý và
người kinh doanh vận tải rất trăn trở.
Vậy loại hình tổ chức dân doanh nào đáp ứng
được sự mong muốn của người kinh doanh nhỏ lẻ và cả nhà quản lý?
Qua nghiên cứu tác giả thấy rằng chỉ
có Hợp tác xã là có thể đáp ứng được những yêu cầu của cả
người kinh doanh lẫn nhà quản lý bởi vì:
Hợp tác xã là một thành phần kinh tế đã
được xác lập trong cơ chế thị trường, được luật hóa khá đầy đủ đồng thời hợp
tác xã đang được Nhà nước khuyến khích phát triển thì có những chính sách ưu
đãi về tinh thần, vật chất.
Nếu chỉ cần so sánh một yếu tố bảo quản và khai thác phương tiện vận tải
giữa hợp tác xã và các loại hình tổ chức khác, thì hợp tác xã là có hiệu quả
hơn vì trong hợp tác xã, xã viên vừa là chủ phương tiện, lại vừa là người khai
thác phương tiện nên họ rất có trách nhiệm với tài sản của họ.
Xã viên làm được công việc khai thác nguồn
hàng, nhưng từng xã viên thì rất khó làm được tất cả các việc liên quan đến hợp
đồng vận chuyển, nhất là đối với những lô hàng có khối lượng lớn. Và tâm lý chủ
hàng họ cũng ngại ký với một xã viên vì sợ không đảm bảo đúng kế hoạch. Nhưng nếu
là hợp tác xã đứng ra ký thì họ sẵn sàng.
Hợp tác xã nếu được chuẩn bị tốt thì
ngay khi ra đời nó đã có thể có quy mô lớn đủ khả năng cạnh tranh trong thị trường
hiện nay của một tư cách pháp nhân, tiếng nói có trọng lượng trong xã hội. Hợp
tác xã sẽ sớm xây dựng được uy tín trên thương trường bởi nó đã sẵn có sự hậu
thuẫn về vốn (do xã viên góp), chính sách ưu đãi phát triển (của Chính phủ)
tránh được việc cạnh tranh không lành mạnh trong nội bộ những người làm nghề vận
tải, thâu tóm được thị trường (do những chủ phương tiện có sẵn đưa về).
Mặt khác, Hợp tác xã còn là nơi có uy
tín, có vị trí trong xã hội để giải quyết các vướng mắc tranh chấp về pháp luật
khi các thành viên trong quá trình hoạt động gặp phải. Giảm được các chi phí
gián tiếp và đặc biệt Hợp tác xã vẫn không làm mất đi tính tư hữu vốn có của
người nông dân, nhưng lại phát huy được được quyền dân chủ của mình (thông qua Đại hội
xã viên)’
2.Thực
tiễn các hợp tác xã vận tải hiện nay
Sau gần 10 năm thực hiện Nghị quyết TW 5
khóa IX của Đảng, về kinh tế tập thể ngành giao thông vận tải đã đạt được những
kết quả nhất định, đến 31/12/2010 toàn
ngành có 1070 HTX vận tải và 08 liên hiệp HTX( chỉ đứng sau nông nghiệp 8.918
HTX, CN và TTCN 2.497 HTX), 62/63 tỉnh đều
có hợp tác xã vận tải ( Tp. Đà Nẵng chưa
có). Dẫn đầu là Tp. HCM có 160 HTX, Hà nội 73, Nam định 40, Đắc lắc 34, Gia Lai
32, Lào Cai 33. Địa phương có ít hợp tác xã nhất là Ninh Bình (01), Bắc Kạn
(02), Hà Tĩnh, Nghệ An, Ninh Thuận, Sóc Trăng và Yên Bái mỗi tỉnh có (04). Tổng
vốn của các hợp tác xã là 60.000 tỷ, doanh thu bình quân đạt 19,5 tỷ đồng/ HTX ,
lợi nhuận ròng đạt 115 triệu đồng/HTX, và đáp ứng khoảng 48% nhu cầu vận tải
hàng hóa hành khách trong toàn ngành, hợp tác xã chiếm tỷ trọng tuyệt đói tói
70% náng lực vận chuyển. Giải quyết việc làm cho hơn 15 ngàn lao động chủ yếu là nông thôn.
Theo đánh giá của Bộ Giao thông thì qui
mô của đa số các hợp tác xã còn nhỏ, chủ yếu làm dịch vụ hỗ trợ, tính bền vững
chưa cao, xã viên chưa thật sự gắn bó với hợp tác xã, xã viên thích thì vào,
không thích thì ra một cách tùy tiện, không quản lý được phương tiện và người
lái,.
Những hợp tác xã có qui mô lớn về số lượng
phương tiện lớn, tiềm lực kinh tế mạnh, kết quả sản xuất kinh doanh đạt hiệu quả
cao chưa nhiều. Mà mới chỉ xuất hiện được
một vài hợp tác xã điển hình là: HTX vận tải đường sông Rạch Gầm (tỉnh Tiền
Giang) có vốn 650 tỷ, doanh thu hơn 500 tỷ , hợp tác xã vận tải Vàm cỏ (tỉnh Long An) vốn............
doanh thu ......., hợp tác xã Quyết Thắng ( Đắc Lắc) năm 2010, vốn 50 tỷ, doanh thu 40 tỷ, lợi nhuận
158 triệu. Hợp tác xã Thành Công ( ĐắcLắc)
vốn 48 tỷ, doanh thu (2010) 22 tỷ
Một số hợp tác xã vận tải hiện nay hoạt
động theo hướng đa ngành, đa nghề như: Hợp tác xã vận tải Thành Công (Đắc Lắc) ngoài
lĩnh vực vận tải hành khách liên tỉnh, vận tải xe buýt, xe tắc xi, hợp tác xã còn kiêm luôn vệ sinh và chiếu
sáng đô thị. Hợp tác xã Quyết Thắng ( ĐắcLắc) kinh doanh vận tải khách liên tỉnh,
xe buýt, tắc xi, bến xe liên tỉnh, dịch vụ sửa chữa, kinh doanh xăng dầu và vật
tư thiết bị, hiện nay hợp tác xã này đã mở một chi nhánh vận tải xe buýt tại
Khánh Hòa, Hợp tác xã vận tải Rạch Gầm (
Tiền Giang) kinh doanh rất nhiều lĩnh vực
ngoài vận tải thủy- bộ còn sửa chữa đóng mới tầu thuyền, kinh doanh xăng dầu, vật
liệu xây dựng, san lấp mặt bằng ...
3.
Những bài học rút ra.
Qua tìm hiểu thực tế, tác giả nhận thấy
rằng các hợp tác xã tồn tại và phát triển được trong thời gian qua, có thể rút
ra những bài học kinh nghiệm sau:
Thứ
nhất,
Các hợp tác xã vận tải hiện nay đều được tổ chức theo mô hình kiểu mới có phương pháp tổ chức mới
khác hoàn toàn kiểu tổ chức của những năm 70-80 của thế kỷ trước.
Thứ
hai,
nguyên tắc hoạt động: Theo Luật hợp tác xã 2003 đã được cụ thể hóa bằng điều lệ
hợp tác xã phù hợp với thực tế: Một đăng ký kinh doanh, một môn bài, một đại diện
pháp nhân. Nhưng phải thật sự dân chủ, bình đẳng, hoàn toàn tự nguyện.
Thứ
ba,
về tổ chức: Các hợp tác xã hiện nay được tổ chức sản sản xuất kinh doanh vận tải
đa phương thức, đa ngành nghề và không
giới hạn địa giới hành chính để khai thác và phát huy tiềm năng vận tải ở khu vực
từng bước tạo nên qui mô lớn.
Thứ
tư,
Về quản lý: Thông qua kết quả sản xuất kinh doanh xã viên đã nhận thấy rằng góp phương tiện vào hợp tác xã cùng
làm ăn sẽ đem lại lợi ích cho họ nhiều hơn
Thứ
năm,
về hạch toán: Các hợp tác xã thống nhất cách khai báo lập chứng từ số sách theo quy định thống nhất và được
ngành thuế chấp nhận; hợp tác xã là tổng hợp hạch toán thống kê báo cáo, thu nộp
thuế với cơ quan thuế. Hợp tác xã đứng
ra vay vốn cho xã viên và thu hồi vốn cho ngân hàng.
Thứ
sáu,
Về nhân sự phải có sự phân công trách nhiệm giữa ban chủ nhiệm với xã viên:
Đối
với Ban chủ nhiệm:
ký kết các hợp đồng kinh tế, hợp đồng vay vốn, các văn bản với các đối tác, các
cơ quan quản lý; cấp các giấy công nhận (xã viên, cổ phần) các loại giấy tờ lưu
thông cho phương tiện; giải quyết các tranh chấp trong hợp đồng đồng kinh tế,
tai nạn giao thông, các tranh chấp khác trong quá trình xã viên thực hiện hợp đồng,
thay mặt xã viên tiếp nhận các ưu đãi giúp đỡ của Nhà nước, các tổ chức khác để
phát triển hợp tác; chủ động xây dựng, tăng vốn quỹ không chia, tăng tài sản cố
định không chia, xây dựng cơ sở hạ tầng cho hợp tác xã; tập hợp, hạch toán –
báo cáo – nộp thuế; ký kết các hợp đồng mua bảo hiểm phương tiện công trình,
tài sản; đôn đốc ký kết các quy định bảo hiểm lao động, hợp đồng lao động, bảo
hiểm xã hội, vệ sinh an toàn lao động…; có nghị quyết chung về các loại thu chi
trong nội bộ, đảm bảo phù hợp với tình hình sản xuất, xây dựng phát triển cơ sở
hạ tầng đơn vị từng thời kì. , Ban chủ nhiệm chỉ là người đại diện có uy tín cùng
với xã viên đồng tâm hiệp lực cùng hưởng lợi và cùng chịu thiệt thòi những khi
thành công cũng như lúc rủi ro.
Đối
với xã viên:
Phải thực sự là người chủ cụ thể trong sản xuất kinh doanh, có trách nhiệm: Vận
hành, bảo quản tu bổ phương tiện; tham gia khai thác hàng hóa, thương thảo xây
dựng nội dung hợp đồng – thực hiện hợp đồng được giao; chịu trách nhiệm về mọi
thiệt hại cũng như hưởng trọn lợi ích do các hợp đồng kinh tế mình có tham gia
thực hiện; đóng góp các loại phí, quỹ, thuế… về văn phòng hợp tác xã.
4. Kiến nghị
1, Để đảm bảo cho hợp tác xã phát triển bền vững và
theo hướng qui mô lớn, xã viên không tự ý ra khỏi hợp tác xã một cách tùy tiện,
không tự ý bán hoặc cho thuê, cầm cố phương tiện đó mà không có sự đồng ý của hợp
tác xã thì phải thực hiện cho được: chủ
quyền phương tiện thuộc hợp tác xã (hợp
tác xã đứng tên chủ phương tiện); xã viên là người góp vốn bằng phương tiện
(nhưng qui ra giá trị bằng tiền để làm cơ sở phân chia lợi nhuận sau này) và
cũng là người bảo quản, vận hành, khai thác, tu bổ phương tiện đó. Mặt khác hợp
tác xã cũng không thể tự ý đem phương tiện cho nơi khác thuê. Điều này rất có lợi
cho cả xã viên và hợp tác xã
2,
Các chủ phương tiện, được toàn quyền tuyển dụng lao động tạo sự cha truyền con
nối trong kinh doanh, hợp tác xã chỉ làm các thủ tục tuyển dụng theo qui định của
luật Lao động.
3, Ban chủ nhiệm, nhân viên điều hành nhất
định phải được đào tạo qua trường lớp có đủ trình độ nghiệp vụ chuyên ngành từ
trung cấp trở lên. Đặc biệt Ban chủ nhiệm phải chọn được những người có tâm, có
tầm hết mình vì tập thể, không ích kỷ hẹp
hòi và phải do chính xã viên bầu lên thông qua đại hội xã viên.
4. Khuyến khích thành lập các hợp tác xã
vận tải thủy bộ có qui mô lớn, vận tải
đa phương thức, kinh doanh đa ngành nghề. Tiến tới thành lập liên hiệp vận tải
khu vực.
Bài đăng trên Tạp chí Giao thông
vận tải 12/2011
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét